Kognitywistyka

Opis

Kognitywistyka (ang. cognitive science) to interdyscyplinarne badanie umysłu i inteligencji, w którym spotykają się filozofia, psychologia, sztuczna inteligencja, neuronauka, lingwistyka i antropologia (Thagard 2023). Według Thagarda jej źródła intelektualne sięgają połowy lat 50. XX wieku, kiedy badacze z kilku dziedzin zaczęli budować teorie umysłu oparte na złożonych reprezentacjach i procedurach obliczeniowych, a źródła instytucjonalne sięgają połowy lat 70., kiedy powstało stowarzyszenie Cognitive Science Society i czasopismo „Cognitive Science”.

George Miller, jeden z uczestników tych zmian, nazywa rewolucję poznawczą (ang. cognitive revolution) w psychologii kontrrewolucją (Miller 2003). Wcześniej, jak wspomina, grupa psychologów eksperymentalnych, pod wpływem Pawłowa i innych fizjologów, zaproponowała, by na nowo zdefiniować psychologię jako naukę o zachowaniu, bo według nich zdarzenia umysłowe nie są publicznie obserwowalne, a jedynym obiektywnym świadectwem jest zachowanie. Ten nurt, behawioryzm, ograniczał psychologię do związków między obserwowalnymi bodźcami a obserwowalnymi reakcjami i wykluczał z poważnej nauki mówienie o świadomości i reprezentacjach umysłowych, a szczególnie w Ameryce Północnej panował jeszcze w latach 50. (Thagard 2023). Percepcja stała się w nim, w słowach Millera, rozróżnianiem bodźców, pamięć uczeniem się, a język zachowaniem werbalnym.

Miller datuje poczęcie kognitywistyki na 11 września 1956 roku, kiedy w Massachusetts Institute of Technology trwało sympozjum zorganizowane przez grupę badaczy teorii informacji (ang. Special Interest Group in Information Theory) (Miller 2003). Tego dnia, według jego relacji, Allen Newell i Herbert Simon przedstawili swoją „maszynę logiczną”, a Noam Chomsky gramatykę transformacyjno-generatywną. Za założycieli dziedziny można uznać Millera, który zebrał badania pokazujące, że pamięć krótkotrwała mieści około siedmiu elementów, Johna McCarthy'ego, Marvina Minsky'ego, Newella i Simona, którzy zakładali sztuczną inteligencję, oraz Chomsky'ego, który rozumienie języka wyjaśniał regułami gramatyki umysłowej (Thagard 2023).

Główna hipoteza kognitywistyki, hipoteza obliczeniowa, głosi, że myślenie najlepiej rozumieć w kategoriach struktur reprezentacji w umyśle i działających na nich procedur obliczeniowych (Thagard 2023). Według Thagarda większość badań przyjmuje, że reprezentacje umysłowe przypominają struktury danych w komputerze, a procedury obliczeniowe algorytmy. Hasłem rewolucji poznawczej było „poznanie to obliczanie” (Núñez i in. 2019).

Hipoteza obliczeniowa to empiryczne przypuszczenie, które może okazać się fałszywe (Thagard 2023). Krytycy, których wymienia Thagard, zarzucają kognitywistyce, że pomija emocje, świadomość, ciało i fizyczne otoczenie, w którym myślenie jest osadzone, oraz to, że myślenie jest z natury społeczne. Konekcjonizm (ang. connectionism), zainspirowany gęstą siecią połączeń w układzie nerwowym, zakwestionował założenie, że umysł liczy szeregowo, krok po kroku (Núñez i in. 2019). Według Núñeza i współpracowników poznanie ucieleśnione (ang. embodied cognition) przyjęło, że poznanie jest z natury zakorzenione w ciele, a Evan Thompson w ujęciu enaktywnym wiąże umysł z samym życiem: gdzie jest życie, tam jest umysł (Thompson 2007).

Nazwie cognitive science celowo nadano formę liczby pojedynczej, aby wyrazić dążenie do zintegrowanego i spójnego programu badań (Núñez i in. 2019). W raporcie dla Fundacji Sloana z 1978 roku dyscypliny kognitywistyki połączono w sześciokąt, w którym każda linia oznaczała dziedzinę badań wspólną dwóm dyscyplinom (Miller 2003). Według Núñeza i współpracowników kognitywistyka z czasem nie stała się zintegrowaną i spójną dziedziną interdyscyplinarną. Ich dane pokazują, że w 1020 artykułach i komentarzach opublikowanych po 2000 roku w czasopiśmie „Cognitive Science” autorzy z wydziałów i instytutów psychologii występują prawie czterokrotnie częściej, niż gdyby każda z sześciu dyscyplin założycielskich miała równy udział. Łączenie neuronauki z psychologią to jeden z głównych trendów dzisiejszej kognitywistyki (Thagard 2023), ale według Núñeza i współpracowników badaczki i badacze neuronauki poznawczej (ang. cognitive neuroscience) publikują zwykle poza czasopismami kognitywistyki. Thagard przyznaje, że kognitywistyka ma wiele rywalizujących podejść, bez unifikacji, jaką biologii dają teoria ewolucji i genetyka, ale współpraca jej dyscyplin przyczyniła się do postępu w rozumieniu wielu aspektów poznania. W ujęciu kursu rozejście się dyscyplin to kryzys kognitywistyki, a wyjście z niego to doświadczanie.

Doświadczanie to aktywność żywego ciała, od pojedynczej komórki po sieci mózgu, a wyjaśnienie, które rozumiesz, to też Twoje doświadczanie. W doświadczaniu kurs szuka spójności, którą obiecywała nazwa kognitywistyki. Kognitywistyka jest tu rozumiana jako doświadczanie wyjaśnień zgrupowanych w dyscypliny. Ponieważ każda dyscyplina wyrasta z doświadczania, jedno doświadczanie możesz wyjaśniać wszystkimi dyscyplinami naraz.

Na kogni.pl wyjaśnienia grupują się w socjologię, psychologię, biologię i fizykę. Mapa osnów pokazuje, jakie osnowy, czyli tematy zajęć, należą do każdej grupy i gdzie mieszczą się w nich dyscypliny sześciokąta.

Weźmy widzenie twarzy drugiej osoby. Fizyka wyjaśnia światło odbite od twarzy, wąskie pasmo widma elektromagnetycznego. Biologia wyjaśnia bioinformację, która płynie od pręcików i czopków do sieci wzrokowej. Psychologia wyjaśnia rozpoznawanie twarzy, które rozpada się u osób z prozopagnozją. Socjologia wyjaśnia mimikę i spojrzenie, z których budujesz modele drugiej osoby, czyli konstruowanie innych umysłów.

Materiały

Linkują tutaj