Doświadczenie poza ciałem

Opis

Doświadczenie poza ciałem (ang. out-of-body experience, OBE) to zwykle krótkie doznanie, w którym świadomość osoby wydaje się odrywać od ciała i patrzeć na świat z odległego miejsca (Blanke i in. 2002). Badania łączą je ze skrzyżowaniem skroniowo-ciemieniowym (ang. temporoparietal junction, TPJ), obszarem na styku płata skroniowego i ciemieniowego, gdzie spotykają się zakręt kątowy (ang. angular gyrus), zakręt nadbrzeżny (ang. supramarginal gyrus) i zakręt skroniowy górny (ang. superior temporal gyrus).

Zespół Olafa Blankego badał pacjentkę w ramach oceny przed leczeniem padaczki, przez elektrody wszczepione pod oponę twardą (ang. subdural electrodes), na powierzchnię kory (Dary i in. 2023). W czasie elektrycznej stymulacji prawego zakrętu kątowego pacjentka wielokrotnie miała doświadczenie poza ciałem, a w czasie stymulacji tego samego miejsca także złudne przekształcenia ramienia i nóg oraz przesunięcia całego ciała (Blanke i in. 2002). Jak podają Dary i współpracownicy, pacjentka opisywała zapadanie się w łóżko albo spadanie z wysokości oraz nogi, które na jej oczach się skracały. Blanke i współpracownicy proponują, że doświadczenie poza ciałem to rozpad scalania bioinformacji z ciała z bioinformacją z narządu przedsionkowego (ang. vestibular system) w uchu wewnętrznym. Dary i współpracownicy piszą we wstępie przeglądu 42 artykułów, z relacjami 221 pacjentów, że pełne doświadczenie poza ciałem wydaje się przy elektrycznej stymulacji mózgu bardzo rzadkie.

Podobne doznanie powtarzało się w czasie stymulacji tylnej części prawego zakrętu skroniowego górnego u osoby, której elektrody wszczepiono, żeby wyciszyć szumy uszne. Pozytonowa tomografia emisyjna (ang. positron emission tomography, PET) pokazała wtedy aktywność na styku zakrętu kątowego i nadbrzeżnego oraz w zakręcie i bruździe skroniowej górnej po prawej stronie (De Ridder i in. 2007). U pięciu z sześciu pacjentów neurologicznych z doświadczeniem poza ciałem albo autoskopią (ang. autoscopy), czyli widzeniem własnego ciała w przestrzeni wokół siebie, uszkodzenie albo zaburzenie czynności mózgu obejmowało TPJ (Blanke i in. 2004). U zdrowych osób przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (ang. transcranial magnetic stimulation, TMS) TPJ w chwili wyobrażania sobie siebie w takim położeniu utrudnia wyobrażeniowe obracanie własnego ciała, a obracanie przedmiotów przebiega bez zmian (Blanke i in. 2005). Pacjentka z tego samego badania Blankego i współpracowników, z doświadczeniami poza ciałem w czasie napadów, miała ognisko napadów w lewym zakręcie kątowym i tylnej części lewego zakrętu skroniowego górnego, więc w opisanych przypadkach doświadczenie poza ciałem to aktywność TPJ prawej albo lewej półkuli.

Kiedy leżysz w łóżku, miejsce, z którego patrzysz, to według Blankego i współpracowników najpewniej aktywność Twojego TPJ, scalającego bioinformację z ciała, z narządu przedsionkowego i z oczu. Twoje położenie składa się na bieżąco z tej bioinformacji, a Ty polegasz przy tym na Modelach Mentalnych własnego ciała, które z niej się kształtują; u opisanych tu osób stymulacja jednego obszaru przeniosła to położenie poza ciało. W iluzji gumowej ręki pędzelek głaszczący naraz ukrytą dłoń i widoczną gumową rękę sprawia, że gumowa ręka wydaje się Twoja. Położenie siebie to w ujęciu Anila Setha także kontrolowana halucynacja, a przy stymulacji TPJ zmienia ją elektroda.

Sieć mózgowa

DMNsieć domyślna

Wyobrażasz sobie siebie w położeniu i z perspektywy, które opisują osoby po doświadczeniu poza ciałem: to aktywność skrzyżowania skroniowo-ciemieniowego 330–400 ms po bodźcu (Blanke i in. 2005), obszaru wspólnego dla pamięci autobiograficznej, teorii umysłu i sieci domyślnej (Spreng, Mar i Kim 2009).

Materiały

Na zajęciach