Zaniedbywanie stronne

Opis

Zaniedbywanie stronne (ang. unilateral spatial neglect, także hemispatial neglect) to częsty zespół po uszkodzeniach głównie prawej półkuli, w którym osoba pomija w uwadze i w raporcie bodźce po stronie przeciwnej do uszkodzenia, przy pozornie prawidłowym widzeniu (Corbetta i Shulman 2011). Według Corbetty i Shulmana wskazówka słowna kierująca uwagę na pomijaną stronę może te objawy zmniejszyć.

Pacjentka P.S. po uszkodzeniu prawej półkuli oglądała dwa rysunki domu, w jednym lewa strona płonęła. Uznała rysunki za identyczne, ale zapytana, w którym domu wolałaby zamieszkać, konsekwentnie wybierała dom bez ognia. Miała też ubytek lewego pola widzenia, ale jej zaniedbywanie trwało przy swobodnym ruchu głowy i oczu, więc wynika z czegoś więcej niż utraty widzenia w lewym polu (Marshall i Halligan 1988). W grupie osób z ciężkim zaniedbywaniem obrazek zwierzęcia albo owocu, pokazany w pomijanej połowie pola, przyspieszał kategoryzowanie obrazka w zdrowej połowie, także gdy przedstawiał inny okaz tej samej kategorii, choć chorzy zaprzeczali, że coś tam było (Berti i Rizzolatti 1992). Bioinformacja z pominiętej strony kierowała więc u tych osób wyborem i kategoryzowaniem, podobnie jak w ślepowidzeniu kieruje ruchem.

Corbetta i Shulman twierdzą, że zaniedbywanie lepiej tłumaczy zaburzenie rozproszonych sieci uwagi niż uszkodzenie pojedynczych obszarów. Uszkodzenia brzuszne prawej kory ciemieniowej, skroniowej i czołowej upośledzają według nich funkcje nieprzestrzenne, częściowo zależne od sieci brzusznej uwagi (ang. ventral attention network), takie jak przekierowanie uwagi, wykrywanie celu i czujność. Uszkodzenie kory brzusznej zmienia też aktywność w zadaniu i łączność czynnościową sieci grzbietowej uwagi (ang. dorsal attention network), która kieruje uwagą przestrzenną (Corbetta i Shulman 2011). Pominięcie bodźca w polu widzenia zdarza się też zdrowej osobie pochłoniętej zadaniem: to ślepota z nieuwagi, w klasycznym zadaniu z przechodzącym gorylem dotycząca około połowy osób (Nartker i in. 2025, opis badania Simonsa i Chabrisa 1999). Składniki zespołu Bálinta nakładają się na zaniedbywanie (Rizzo i Vecera 2002).

Zaniedbywanie obejmuje też wyobrażenia. Dwie osoby z lewostronnym zaniedbywaniem, opisując z pamięci znajome miejsca, w dużej mierze pomijały szczegóły po lewej (Bisiach i Luzzatti 1978). W grupie 96 kolejnych osób w fazie przewlekłej po uszkodzeniu prawej półkuli takie zaniedbywanie wyobrażeniowe (ang. representational neglect) miała mniej więcej jedna trzecia, a większość z nich pomijała lewą stronę wyobrażonego placu przy poprawnym opisie lewej strony wyobrażonego zegara (Guariglia i in. 2013). Jak opisują Guariglia i współpracownicy, dwie inne osoby z zaniedbywaniem wyobrażeniowym, badane przez Logiego i współpracowników, oglądały układ czterech przedmiotów i po jego zniknięciu opisywały go z pamięci, raz z tej samej strony, raz po obrocie wyobrażenia o 180 stopni. Po obrocie podawały przedmioty widziane wcześniej po lewej, bo teraz leżały po prawej stronie obrazu. Czy zawodzi tu uwaga, czy krótkotrwałe utrzymanie lewej połowy obrazu, badaczki i badacze odczytują różnie (Logie i in. 2005), bo mechanizmy uwagi przestrzennej, wzrokowo-przestrzennej pamięci krótkotrwałej (ang. visuospatial short-term memory) i wyobrażeń są blisko powiązane (Corbetta i Shulman 2011). Sieć brzuszna uwagi działa, jak się wydaje, głównie przy wykrywaniu wyrazistego bodźca z zewnątrz (Uddin, Yeo i Spreng 2019).

Kiedy rozglądasz się po pokoju, przestrzeń, której doświadczasz, to także aktywność Twoich sieci brzusznej i grzbietowej uwagi, a z bioinformacji płynącej od siatkówki kształtują się Modele Mentalne pokoju, na których polegasz. Po uszkodzeniu prawej kory brzusznej, kiedy zmienia się działanie obu sieci, Modele Mentalne mogą stracić lewą stronę, u części osób także w scenie odbudowywanej z pamięci, a bioinformacja z pominiętej strony, jak u P.S., może dalej kierować wyborem.

Sieć mózgowa

VANsieć brzuszna uwagi

Odwracasz głowę, kiedy coś nagle błyśnie z boku, a zaskoczenie aktualizuje Twoje Modele Mentalne sceny: to aktywność sieci brzusznej uwagi, wyspecjalizowanej w wykrywaniu bodźców ważnych dla zachowania, zwłaszcza niespodziewanych (Corbetta i Shulman 2002). Według Corbetty i Shulmana uszkodzenia brzuszne prawego płata ciemieniowego, skroniowego i czołowego, które dają zaniedbywanie, upośledzają przekierowanie uwagi, wykrywanie celu i czujność, funkcje nieprzestrzenne częściowo zależne od tej sieci (Corbetta i Shulman 2011).

DANsieć grzbietowa uwagi

Kierujesz uwagę na lewą stronę stołu, a Twoje Modele Mentalne stołu obejmują wtedy i tę stronę: to aktywność sieci grzbietowej uwagi, która kieruje uwagą przestrzenną. Uszkodzenie kory brzusznej zmienia jej aktywność w zadaniu i łączność czynnościową (Corbetta i Shulman 2011).

Materiały

Linkują tutaj

Na zajęciach