Sieć kontroli

Opis

Sieć kontroli (ang. control network, w literaturze także frontoparietal control network) to boczna kora przedczołowa (ang. lateral prefrontal cortex), z korą grzbietowo-boczną (ang. dorsolateral prefrontal cortex), oraz przednia część dolnego płacika ciemieniowego (ang. inferior parietal lobule), sięgająca w bruzdę śródciemieniową (ang. intraparietal sulcus) (Uddin, Yeo i Spreng 2019). Seeley i współpracownicy opisali ją w łączności funkcjonalnej (ang. functional connectivity), czyli zgodności, z jaką aktywność obszarów rośnie i spada w czasie, jako sieć kontroli wykonawczej (ang. executive-control network), łączącą grzbietowo-boczną korę czołową z korą ciemieniową, obok sieci istotności (Seeley i in. 2007). Jak podają Uddin, Yeo i Spreng, jedne jej obszary łączą się w spoczynku bardziej z siecią domyślną, inne bardziej z siecią grzbietową uwagi. W modelu sieci przyjętym na tej stronie rola sieci kontroli to „Trzymam zadanie.”

W teście sortowania kart z Wisconsin (ang. Wisconsin Card Sorting Test) osoba badana dostaje talię kart z jednym do czterech symboli, kołami, trójkątami, gwiazdami albo krzyżykami, w czterech kolorach. Regułę sortowania odkrywa sama, bo słyszy tylko „dobrze” albo „źle”, a po dziesięciu trafnych wyborach z rzędu reguła zmienia się bez ostrzeżenia (Kolb 2021). Każda reguła odkryta i utrzymana przez dziesięć trafnych wyborów to jedna ukończona kategoria.

Brenda Milner dała ten test osobom leczonym operacyjnie w Montrealskim Instytucie Neurologicznym, między innymi z padaczki lekoopornej, przed usunięciem części płata czołowego i po nim. Osoby, którym usunięto korę grzbietowo-boczną, należącą do rdzenia sieci kontroli, wypadały przed operacją nieco słabiej, a różnica była nieistotna. Po operacji kończyły średnio 1,4 kategorii zamiast 3,3, ale w grupie kontrolnej, którą Kolb opisuje jako usunięcia oczodołowo-czołowe i skroniowe, liczba kategorii prawie się nie zmieniła, z 5,3 na 4,9. Kolb czyta ten kontrast jako zróżnicowanie funkcji wewnątrz płatów czołowych (Milner 1963, 1964, opis za: Kolb 2021). Po uszkodzeniu kory przedczołowej osoby w teście sortowania kart uczą się pierwszej reguły, ale po jej zmianie sortują dalej według starej (Milner 1963, za: Miller i Cohen 2001).

Grasz z przyjaciółmi w karty i w połowie partii ktoś zmienia zasady: od teraz kolor bije figurę. Przez kolejne rozdania trzymasz nową regułę i odkładasz starą, a to, że trzymasz zadanie, to aktywność Twojej sieci kontroli. Zaskoczenie (ang. prediction error), czyli to, czego nie objęły predykcje (ang. predictions) Twoich Modeli Mentalnych gry, aktualizuje te modele, a Ty polegasz już na nowych.

Sieć mózgowa

CNsieć kontroli

Trzymasz zadanie: to aktywność sieci kontroli, bocznej kory przedczołowej i przedniej części dolnego płacika ciemieniowego (Uddin, Yeo i Spreng 2019).

Materiały

Linkują tutaj

Na zajęciach