Kryzys kognitywistyki

Opis

Kryzys kognitywistyki to w ujęciu kursu stan dziedziny, w którym programy kognitywistyki rozwijają się obok siebie, każdy na własnych założeniach o tym, czym jest poznanie.

Rewolucja poznawcza sprzed ponad pół wieku, z hasłem „poznanie to obliczanie”, zapoczątkowała kognitywistykę jako przedsięwzięcie wielu dyscyplin (Núñez i in. 2019). Według tych autorów angielską nazwę kognitywistyki, cognitive science, celowo zapisano w liczbie pojedynczej, aby wyrazić dążenie do zintegrowanego i spójnego programu badań: dziedzina miała mieć spójny przedmiot, uzupełniające się metody i zintegrowane teorie.

Nowe ujęcia rzuciły wyzwanie jej podstawom: konekcjonizm (ang. connectionism) zakwestionował założenie, że umysł liczy szeregowo, a poznanie ucieleśnione (ang. embodied cognition) przyjęło, że poznanie jest z natury zakorzenione w cechach ciała (Núñez i in. 2019). Według autorów wobec tak podstawowych wyzwań, stawianych na różnych płaszczyznach, proponowane drogi rozchodziły się coraz bardziej, a perspektywa spójnej nauki o umyśle stawała się coraz odleglejsza.

Kognitywistyka, jak podsumowują Núñez i współpracownicy (2019), nie stała się zintegrowaną i spójną dziedziną interdyscyplinarną. Ich dane pokazują, że w 1020 artykułach i komentarzach opublikowanych po 2000 roku w czasopiśmie „Cognitive Science” autorzy z wydziałów i instytutów psychologii występują prawie czterokrotnie częściej, niż gdyby każda z sześciu dyscyplin założycielskich miała równy udział, a badaczki i badacze neuronauki poznawczej publikują zwykle poza czasopismami kognitywistyki. Uczelnie nadające dyplom z kognitywistyki według autorów w dużej mierze nie zgadzają się co do tego, jaki ma być program jej studiów. Autorzy odczytują ten stan w terminach filozofa nauki Imre Lakatosa: twardy rdzeń (ang. hard core) kognitywistyki, czyli jej podstawowe założenia, był podważany od środka przez różne szkoły, a dziedzina nie zbudowała wokół spójnego rdzenia trwałego pasa ochronnego (ang. protective belt) hipotez pomocniczych, co doprowadziło do „degenerującego się przesunięcia problemowego” (ang. degenerating problemshift) i nieudanego programu badawczego. Paul Thagard odpowiada, że kognitywistyka ma wiele rywalizujących podejść, bez unifikacji, jaką biologii dają teoria ewolucji i genetyka, ale współpraca jej dyscyplin przyczyniła się do postępu w rozumieniu wielu aspektów poznania (Thagard 2023).

Kurs przyjmuje jedno rozumienie, szukając spójnego szkieletu opisu poznania: doświadczanie to aktywność żywego ciała, a kognitywistyka jest tu rozumiana jako doświadczanie wyjaśnień zgrupowanych w dyscypliny.

Sieć mózgowa

Kryzys kognitywistyki dotyczy dziedziny nauki: jej założeń, czasopism i programów studiów.

Materiały

Linkują tutaj