Termin
Jak to jest być nietoperzem
Oznaki świadomości
Opis
„Jak to jest być nietoperzem?” (ang. What Is It Like to Be a Bat?) to pytanie Thomasa Nagla z 1974 roku o to, czym jest świadomość organizmu. Według Nagla organizm ma stany świadome wtedy i tylko wtedy, gdy istnieje coś takiego, jak to jest być tym organizmem (ang. something it is like to be that organism), czyli gdy bycie nim jest jakieś dla niego samego. Doświadczenie świadome znajduje u wielu zwierząt, a pytanie o najprostsze organizmy zostawia otwarte (Nagel 1974).
Nagel opisuje nietoperza, który lata o zmierzchu i o świcie, łapie owady w locie, widzi słabo, a otoczenie odbiera z echa wysokich dźwięków; dzień spędza na strychu, zwisając głową w dół. Nagel zauważa, że wyobrażanie sobie błon na ramionach i takiego życia niewiele daje, bo materiałem wyobraźni jest nasze własne doświadczenie (Nagel 1974). Taka wyobraźnia mówi Ci tylko, jak byłoby Tobie zachowywać się jak nietoperz, ale Nagel chce wiedzieć, jak jest nietoperzowi być nietoperzem. Świat dostępny zmysłom nietoperza to jego umwelt, w języku biologa Jakoba von Uexkülla.
Fizykalizm (ang. physicalism) to pogląd, że stany umysłu to stany ciała. Nagel ostrzega przed wnioskiem, że fizykalizm musi być fałszywy: trafniej według niego powiedzieć, że to stanowisko, którego dziś nie rozumiemy, bo nie mamy pojęcia, jak mogłoby być prawdziwe. Zdanie „stan umysłu jest stanem ciała” brzmi jasno, ale zwodzi właśnie pozorna jasność słowa „jest”. Oba człony tego utożsamienia wskazujemy bardzo różnymi drogami: stan umysłu od środka, a stan ciała z zewnątrz. Trudno nawet z grubsza pojąć, jak te drogi odniesienia (ang. referential paths) miałyby się zbiec (Nagel 1974).
Kurs odpowiada argumentem tożsamości. Wychodzi on od przesłanki, że zmiany w Twoim ciele biologicznym zmieniają Twoje doświadczenie, więc Twoje doświadczenie to aktywność Twojego ciała. Ludzie, zwierzęta i całe życie mają ciała podobne do Twojego, więc to, że one też doświadczają, argument przyjmuje jako wniosek indukcyjny. W tym ujęciu życie pociąga za sobą preferencje, a preferencje własną perspektywę, więc istnieje coś takiego, jak to jest być także komórką. Człowiek to wtedy życie doświadczające fizyki przez komórki ciała, które modelują się nawzajem bioinformacją.
Znaczenia słów ćwiczymy latami na doświadczeniach wspólnych, takich jak przejazd tą samą trasą w grze wyścigowej, a im dalej znaczenie odchodzi od świata fizycznego, tym mniej doświadczenia jest wspólne. Do najbardziej prywatnych doświadczeń, żałoby, intensywnej medytacji, świadomego snu, używamy tych samych pospolitych słów, które w uchu odbiorcy niosą inne znaczenie, więc pary i bliscy przyjaciele budują własny język na doświadczenia przeżyte razem. Badaczka, która pyta pacjentkę, co ta widzi, dostaje raport złożony z takich etykiet.
Kiedy mówisz komuś, że coś Cię zachwyciło, podajesz mu etykietę wyćwiczoną na innych doświadczeniach. Z tej etykiety kształtują się jego Modele Mentalne Twojego zachwytu, a samo doświadczenie zostaje po Twojej stronie.
Sieć mózgowa
W ujęciu kursu doświadczenie to aktywność całego żywego ciała, od pojedynczej komórki po sieci mózgu, więc pytanie Nagla dotyczy całego organizmu.