Wielka Piątka

Opis

Wielka Piątka (ang. Big Five) to opis osobowości szerokimi cechami mierzonymi kwestionariuszem: otwartością na doświadczenie (ang. openness), sumiennością (ang. conscientiousness), ekstrawersją (ang. extraversion), ugodowością (ang. agreeableness) i neurotycznością (ang. neuroticism). Każda cecha ma dwa bieguny, na przykład sumienność biegnie od chaotyczności, niedbałości i impulsywności do porządku, staranności i dyscypliny. Gra Crusader Kings 3 nadaje postaciom własną listę cech osobowości, oznaczonych ikonami, ale psychologia opisuje osobowość cechami Wielkiej Piątki.

Cechy Wielkiej Piątki korelują ze sobą, więc układają się w czynniki wyższego rzędu (ang. higher-order factors), czyli grupy cech, które u różnych osób razem rosną i maleją. W próbie 490 osób, z opisami każdej od czterech informatorów (ang. informants), odwrócona neurotyczność, ugodowość i sumienność złożyły się na czynnik nazwany stabilnością (ang. Stability), a ekstrawersja z otwartością na czynnik nazwany plastycznością (ang. Plasticity) (DeYoung 2006).

Metaanaliza 62 niezależnych oszacowań z udziałem ponad 100 000 osób w każdym wieku przypisuje różnicom w genach średnio 40% różnic między ludźmi w samoopisie osobowości, a wpływom środowiska 60%. Część przypisaną genom nazywa się odziedziczalnością (ang. heritability), a badania bliźniąt dają dla niej 47%, badania rodzin i adopcji 22% (Vukasović i Bratko 2015).

Średnie wartości cech zmieniają się przez całe życie. W metaanalizie 92 prób podłużnych sumienność i dominacja społeczna, aspekt ekstrawersji, rosną zwłaszcza między 20. a 40. rokiem życia, a neurotyczność w tym samym czasie spada. Otwartość i żywość społeczna, drugi aspekt ekstrawersji, rosną w okresie dorastania i spadają w starości, a ugodowość zmienia się dopiero w starości (Roberts i in. 2006).

Kiedy w kwestionariuszu odpowiadasz, czy jesteś osobą staranną, polegasz na Modelach Mentalnych siebie, ukształtowanych przez to, jak działasz od lat i jak inni na to odpowiadają. Kolejne lata dalej je kształtują, więc Twój wynik to odczyt jednego okresu Twojego życia, który czas może przesunąć.

Sieć mózgowa

Cecha osobowości to wzorzec zachowania i doświadczeń mierzony kwestionariuszem, a w próbie 1107 studentek i studentów, największej do 2020 roku, jej związki ze strukturą istoty szarej i białej są, jeśli w ogóle istnieją, najpewniej bardzo małe (Avinun i in. 2020).

Materiały

Linkują tutaj

Na zajęciach