Ślepowidzenie

Opis

Ślepowidzenie (ang. blindsight) to zdolność osób z klinicznie ślepym obszarem pola widzenia po uszkodzeniu pierwszorzędowej kory wzrokowej (V1) do wykrywania, lokalizowania, a nawet rozróżniania bodźców wzrokowych, których widzenia zaprzeczają (Cowey 2010).

Nazwę wprowadzili w 1974 roku Sanders, Weiskrantz i współpracownicy, badając pacjenta D.B. po chirurgicznym usunięciu prawej V1 (Cowey 2010). Jak opisuje Cowey, ślepotę mierzy pytanie, czy pacjent zobaczył bodziec, na które odpowiada „nie”, ale widzenie odsłania wymuszony wybór (ang. forced choice): pacjent zgaduje, gdzie albo czym był bodziec. Według Coweya wybór jest zwykle z dwóch możliwości, więc samo zgadywanie daje 50%, ale przy bodźcach ruchomych albo o wysokim kontraście trafność dochodzi czasem prawie do 100%. Przy szybkim ruchu część pacjentów zgłasza „odczucie”, że coś się wydarzyło, a u pacjenta GY przy tej samej trafności tryb ze świadomością bodźca to aktywność grzbietowo-bocznej kory przedczołowej oraz kory przedprążkowej (ang. prestriate cortex), czyli obszarów wzrokowych poza V1, a tryb bez niej to aktywność wzgórka górnego oraz przyśrodkowej i oczodołowej kory przedczołowej (Sahraie i in. 1997). Na czterostopniowej skali raportu trafność pacjentki GR szła według autorów w parze z niewyraźnym, ale świadomym widzeniem (Overgaard i in. 2008). Ile ślepoty jest w ślepowidzeniu, zależy więc, przynajmniej u części pacjentów, od raportu jako przyrządu.

Pacjent TN, lekarz, w wieku 52 lat przeszedł dwa kolejne udary, a drugi, krwotok w prawym płacie potylicznym, zostawił go z całkowitą ślepotą korową. Prowadzony korytarzem przez badacza, TN zmienił tor marszu, jakby omijał krzywo ustawiony panel, a w dokładniejszym badaniu, nagranym na wideo, omijał przeszkody, choć sam przyznawał, że nie widzi (de Gelder i in. 2008, za: de Gelder, Humphrey i Pegna 2025). Jak piszą de Gelder, Humphrey i Pegna, drogi omijające V1 prowadzą do obszarów wzrokowych poza V1, kory pozaprążkowej (ang. extrastriate cortex), z ciała kolankowatego bocznego wzgórza albo ze wzgórka górnego. Z 17 dorosłych z uszkodzeniem V1 ślepowidzenie miało 12, a u każdej z tych osób połączenie ciała kolankowatego bocznego z obszarem hMT+ było zachowane (Ajina i in. 2015). Według propozycji Pitchera i Ungerleider przez obszar MT, czuły na ruch, biegnie także trzeci szlak wzrokowy (Pitcher i Ungerleider 2021). Ruch i raport rozchodzą się też u pacjentki D.F., z uszkodzonymi obszarami rozpoznawania przedmiotów w szlaku brzusznym (ang. ventral pathway) (Milner i Goodale 2008), który Pitcher i Ungerleider opisują jako drogę bioinformacji o tożsamości przedmiotów: z wielkim trudem mówi albo pokazuje obrotem dłoni, jak ustawiona jest szczelina, ale kartę wkłada w nią tak sprawnie jak osoby zdrowe (Goodale i Milner 1992).

Kiedy uchylasz się przed piłką lecącą z boku, bioinformacja płynie od Twojej siatkówki do V1 i drogami omijającymi V1, a z niej kształtują się Twoje Modele Mentalne sceny. Ale u TN bioinformacja mogła płynąć już tylko drogami omijającymi V1, a z niej kształtowały się Modele Mentalne korytarza, na których polegał, omijając przeszkody, których nie widział.

Sieć mózgowa

VISsieć wzrokowa

Patrzysz na przeszkodę, a Twoje Modele Mentalne sceny to aktywność sieci wzrokowej, której rdzeń tworzą pierwszorzędowa kora wzrokowa (V1) i dalsze obszary wzrokowe płata potylicznego (Uddin, Yeo i Spreng 2019). Ślepowidzenie pojawia się po uszkodzeniu V1 (Cowey 2010).

DANsieć grzbietowa uwagi

Śledzisz wzrokiem toczącą się piłkę, a Twoje Modele Mentalne jej ruchu to także aktywność obszaru MT+, który należy do rdzenia sieci grzbietowej uwagi (Uddin, Yeo i Spreng 2019). U każdej osoby ze ślepowidzeniem w badaniu Ajiny i współpracowników połączenie ciała kolankowatego bocznego z hMT+ było zachowane (Ajina i in. 2015).

Materiały

Linkują tutaj

Na zajęciach