Sieć domyślna

Opis

Sieć domyślna (ang. default mode network, DMN) to przyśrodkowa kora przedczołowa (ang. medial prefrontal cortex), tylny zakręt obręczy (ang. posterior cingulate cortex) i tylna część dolnego płacika ciemieniowego (ang. inferior parietal lobule), a poza tym rdzeniem także dolny zakręt czołowy, środkowy zakręt skroniowy z bruzdą skroniową górną i kora przyhipokampowa (ang. parahippocampal cortex) (Uddin, Yeo i Spreng 2019). Raichle i współpracownicy opisali domyślny tryb działania mózgu (ang. default mode of brain function). W badaniach pozytonową tomografią emisyjną (ang. positron emission tomography, PET) i funkcjonalnym rezonansem magnetycznym (ang. functional magnetic resonance imaging, fMRI) aktywność grupy obszarów spadała poniżej stanu spoczynku przy wielu zadaniach nakierowanych na cel, a autorzy odczytali ten spadek jako ślad zorganizowanego trybu domyślnego, zawieszanego na czas takich zadań (Raichle i in. 2001). W modelu sieci przyjętym na tej stronie rola sieci domyślnej to „Ja, przeszłość i przyszłość, inni ludzie.”

Metaanaliza Sprenga, Mara i Kim zebrała badania obrazowe nad pamięcią autobiograficzną, nawigacją, teorią umysłu (ang. theory of mind), wyobrażaniem przyszłości i trybem domyślnym, a we wszystkich tych dziedzinach powtarzały się te same obszary, między innymi przyśrodkowy płat skroniowy, przedklinek (ang. precuneus), tylny zakręt obręczy i skrzyżowanie skroniowo-ciemieniowe (ang. temporoparietal junction) (Spreng, Mar i Kim 2009). Rdzeń sieci na linii środkowej mózgu jest aktywny, kiedy ludzie podejmują decyzje dotyczące ich samych, nacechowane emocjonalnie (Andrews-Hanna i in. 2010). W zestawieniu 526 metaanaliz mapa podsystemu z hipokampem najbardziej przypominała mapy badań nad myśleniem o przeszłości i przyszłości własnego życia, a mapa podsystemu z grzbietowo-przyśrodkową korą przedczołową i skrzyżowaniem skroniowo-ciemieniowym mapy badań nad myśleniem o umysłach innych osób, czyli nad teorią umysłu (Andrews-Hanna, Smallwood i Spreng 2014).

Pacjent H.M. przeszedł w 1953 roku, w wieku 27 lat, obustronne usunięcie przyśrodkowych płatów skroniowych jako eksperymentalne leczenie padaczki (Steinvorth, Levine i Corkin 2005). Usunięcie objęło mniej więcej połowę długości hipokampa (Corkin i in. 1997). Od tej pory żył z ciężką niepamięcią następczą (ang. anterograde amnesia): codzienne zdarzenia zapominał niemal tak szybko, jak się działy (Corkin 2002; Squire 2009). Osoby z obustronnym uszkodzeniem hipokampa, poproszone o wyobrażenie sobie prostych codziennych sytuacji, w czterech przypadkach na pięć radziły sobie wyraźnie gorzej niż osoby zdrowe, a ich wyobrażenia składały się z fragmentów bez spójnej przestrzeni (Hassabis i in. 2007). Pamięć i wyobrażanie przyszłości dzielą więc obszary sieci domyślnej.

Na głównym gradiencie kory (ang. principal gradient), osi porządkującej obszary kory według ich wzorców łączności funkcjonalnej, sieć domyślna zajmuje koniec najdalszy od sieci wzrokowej i czuciowo-ruchowej, przy funkcjach, które metaanaliza uznaje za najbardziej abstrakcyjne (Margulies i in. 2016). Kora oczodołowo-czołowa i przednia kora skroniowa, w podziale Yeo i in. sieć limbiczna, dają w zwykłym fMRI słaby sygnał. W jednym badaniu fMRI wieloechowym (ang. multi-echo fMRI), z wysokim stosunkiem sygnału do szumu, większość tych obszarów łączyła się z siecią domyślną (Girn i in. 2024).

Jedziesz autobusem bez zadania. Wraca wczorajsza rozmowa, układasz, co powiesz jutro, zastanawiasz się, co pomyślała Twoja przyjaciółka: to aktywność Twojej sieci domyślnej. Scenę z wczoraj i scenę z jutra budujesz z tych samych Modeli Mentalnych siebie, miejsc i innych ludzi, a polegasz na nich także wtedy, kiedy wracasz do zadania.

Sieć mózgowa

DMNsieć domyślna

Myślisz o sobie, wracasz do wczoraj, planujesz jutro albo zastanawiasz się, co myśli ktoś inny: to aktywność sieci domyślnej (Spreng, Mar i Kim 2009; Andrews-Hanna i in. 2010).

Materiały

Linkują tutaj

Na zajęciach