Termin
Poczucie sprawczości
Intencja i sprawczość
Opis
Poczucie sprawczości (ang. sense of agency) to doświadczenie, że sterujesz własnym działaniem, by wpływać na zdarzenia w otoczeniu. Moore i Obhi wiążą je z wiązaniem intencjonalnym (ang. intentional binding), subiektywnym skróceniem odstępu między ruchem dowolnym (ang. voluntary action) a jego zewnętrznym zmysłowym skutkiem, a ten związek uznają za przekonujący, choć jeszcze niewyjaśniony do końca (Moore i Obhi 2012).
Weź przykład: naciskasz klawisz i słyszysz dźwięk, który ten klawisz wywołał. Osoby badane przez Haggarda i współpracowników oceniały ruch dowolny jako późniejszy, a jego zmysłowy skutek jako wcześniejszy, niż było naprawdę, ale podobny ruch mimowolny, wywołany stymulacją magnetyczną mózgu, odwracał to przyciąganie (Haggard i in. 2002). Blakemore i Frith zebrali dane, według których predykcja zmysłowych skutków ruchu może oznaczać działanie i jego skutki jako wywołane przez Ciebie, a badania obrazowe i badania pacjentów wskazują na kluczową rolę kory ciemieniowej w świadomości działania (ang. awareness of action) (Blakemore i Frith 2003). W eksperymencie Desmurgeta u siedmiorga pacjentów operowanych w stanie czuwania stymulacja elektryczna prawej dolnej kory ciemieniowej wywoływała silną intencję poruszenia ręką, ramieniem albo stopą po przeciwnej stronie ciała, a lewej intencję poruszenia ustami i mówienia. Przy silniejszej stymulacji pacjenci byli przekonani, że ruch wykonali, choć elektromiografia mięśni nie wykazała aktywności (Desmurget i in. 2009).
Bayne i Pacherie oddzielają poczucie sprawczości od sądu o sprawczości (ang. agentive judgment). Poczucie wyjaśniają mechanizmy porównujące (ang. comparator mechanisms), które zestawiają predykcję ruchu z jego skutkiem i są osadzone w tych samych mechanizmach, które wykonują ruch, a w sądzie swoją rolę ma opowieść, jaką osoba snuje o sobie (Bayne i Pacherie 2007). Od poczucia sprawczości kurs odróżnia samą sprawczość: wybór gier, których się uczysz i w które grasz. W tezie tożsamości, na której opiera się kurs, świadome doświadczenie jest identyczne z aktywnością sieci, więc poczucie, że działasz Ty, to prawdopodobnie aktywność sieci porównujących predykcję ruchu z jego skutkiem. W eksperymencie Libeta potencjał gotowości (ang. readiness potential), aktywność mózgu poprzedzająca ruch, wyprzedzał zgłoszoną chęć ruchu średnio o około 350 ms w seriach bez planowania ruchu zawczasu, a o około 800 ms w seriach, w których część ruchów była planowana (Libet i in. 1983).
Kiedy naciskasz klawisz, Twoje Modele Mentalne ruchu niosą predykcję dźwięku, zanim ten nadejdzie. Jeśli działa tu porównanie predykcji ze skutkiem, to gdy dźwięk przychodzi zgodnie z predykcją, polegasz na tych modelach bez zaskoczenia i doświadczasz dźwięku jako bliższego ruchowi w czasie, jako skutku Twojego działania; gdy przychodzi inny, zaskoczenie kształtuje je od nowa.
Sieć mózgowa
- SMNsieć czuciowo-ruchowa
- Naciskasz klawisz ruchem dowolnym: to aktywność kory ruchowej i somatosensorycznej po obu stronach bruzdy środkowej (Uddin, Yeo i Spreng 2019).